Anne Cor Groeneveld blikt vooruit op 2010
Zo rond de Kerstdagen is het goed om eens na te denken over het afgelopen jaar en je voornemens voor het komende jaar. En zo moest ik natuurlijk denken aan de Luchtvaartnota en de Kennis- en Innovatie Agenda die tot stand kwamen in 2009. Belangrijke documenten die over de crisis heen kijken naar de toekomst van de luchtvaart. Al mijmerend over de toekomst van de luchtvaart ontkwam ik niet aan enige bespiegelingen ontleend aan het verleden.
We vierden in 2009 het feit dat 100 jaar geleden de eerste gemotoriseerde vlucht werd uitgevoerd boven ons land en KLM en NLR vierden hun 90-jarig bestaan. Ook was het 75 jaar geleden dat de beroemde London-Melbourne Race werd gehouden en KLM met de Uiver triomfeerde. Wat was de luchtvaart prachtig. Mensen gekluisterd aan de radio en rennend naar buiten wanneer men de motormuziek van een Dakota hoorde. Het waren de helden van de KLM die de wereld ontsloten met de beroemde postvluchten en met Skymasters de routes ontwikkelden die de Rijksdelen verbonden. Wat waren we trots op de luchtvaart.
In 1934 werd het Nationaal Luchtvaartfonds opgericht door de pioniers van die tijd waaronder Plesman, Walaart Sacré, Generaal Snijders en Wittert van Hoogland. In het eerste bestuur werden naast deze mannen de latere naamgevers, Fokker en van Berch van Heemstede benoemd. Luchtvaart stond voor avontuur en vooruitgang en de gehele samenleving steunde de luchtvaart waar ook, in den ruimsten zin en in al hare vertakkingen en toepassingen, aldus de statuten.
Maar het vrolijke vliegen maakte plaats voor veilig vliegen. En zo werd motormuziek gewoon vliegtuiggeluid en geluid werd hinder. En de hinderdiscussie verbreedde zich al gauw tot milieu. De milieudoelstellingen domineerden in recordtijd de luchtvaartagenda’s. Daarna moesten we maatschappelijk verantwoord gaan ondernemen en nu zijn we bij duurzaamheid en innovatie. Sommige mensen krijgen spontaan oprispingen wanneer ik er over begin. Anderen beseffen dat dit de weg is die moet worden afgelegd.
Wat zullen de jaren 2010-2020 voor ons in petto hebben? Een ding is zeker: naast alle barrières die sommigen opwerpen tegen de luchtvaart, hebben we ook nog een andere barrière te nemen. Namelijk die van goed en voldoende luchtvaartonderwijs. IATA, Airbus, Boeing en de Flight Safety Foundation voorspellen in koor dat na het economische herstel de groei van de luchtvaart zal worden beperkt door tekort aan personeel! En dat betreft ingenieurs, mecaniciens en piloten.
Hoe lang zal het echter duren voordat een luchtvaartbedrijf weer trots kan laten zien welke financiële resultaten worden bereikt. We zijn nog maar net verlost van de vliegtax en het (vrijwel onfinancierbare) Emission Trading System (ETS) komt er aan. In plaats van een “level playing field” dreigt voor de Europese luchtvaart nog meer ongelijkheid op het mondiale speelveld. Zal de komende ICAO Assembly in september/oktober 2010 er in slagen een mondiale aanpak te bewerkstelligen?
Zo niet, dan zal men Europa gaan mijden en de economische assen op de globe verleggen zich tot buiten onze invloedsfeer. De VS en Azië zullen hun samenwerking uitbreiden. Dubai heeft een kortstondig cashflow probleem, maar opent gewoon de grootste luchthaven ter wereld Maktoum (meer capaciteit dan Chicago en JFK samen), terwijl vlakbij de luchthavens Abu Dhabi en Doha sterk expanderen. En dan zwijg ik maar over de 55 A380’s die in de komende twee jaar worden afgeleverd bij Emirates, dat misschien wel overvleugeld gaat worden door Ethiad. Een gigantisch bloemendistributiecentrum is inmiddels operationeel en gaat de link Afrika-Azië verzorgen en ondanks (of dankzij) lege hotels gaat de bouw van Dubai Disney gewoon door….
En wij spreken over duurzaamheid en innovatie, terwijl volgens gegevens van het CBS blijkt dat het beschikbare oppervlak aan Nederlandse vliegvelden in de laatste 25 jaar ruimschoots is gehalveerd. En dan is de sluiting van Soesterberg en Valkenburg, en de dreigende sluiting van Twente niet meegeteld. Volgens bronnen van de Luchtverkeersleiding is tussen 1992 en 2008 het aantal startbanen (en hun lengte) met twintig procent gedaald! De gezamenlijke lengte is tegenwoordig minder dan 50 jaar geleden! Ook militaire startbanen zijn in de laatste 50 jaar gehalveerd. En dan vinden wij het vreemd dat men klaagt over hinder rond de resterende luchthavencapaciteit?
In 2010 zullen we nog niet uit de crisis zijn en mijn kerstoverwegingen neigen naar somberheid. Maar dan steekt Lucia de kaarsjes aan en ontsteken we de open haard. Het is behaaglijk binnen en ik denk aan de mensen die buiten moeten werken. Ja….. als ze hun baan niet verliezen…
En dan maakt vrolijkheid zich toch weer meester van me. Was het niet diezelfde KLM, waar we zo trots op waren in het verleden, die nu in het diepst van de crisis opnieuw nummer 1 is op de Dow Jones Sustainabilty Index? Was het niet die KLM die in november de eerste Europese passagiersvlucht maakte op biofuel met de Minister van EZ aan boord? En was het ook niet die KLM die ondanks de crisis geen gedwongen ontslagen accepteerde? Ik neem mijn hoed af en maak een diepe buiging voor al die KLM-ers die, aangevoerd door Peter Hartman, dit hebben gepresteerd. In 1943 was het die ene crew maar nu zijn alle KLM-ers onze helden. Een voorbeeld van “Inspiration”.
En dan komen als vanzelfsprekend bij mij de goede voornemens voor 2010 naar boven:
1. Kennis? Zeker wel, maar niet alleen kennisontwikkeling maar ook kennisdeling en vermarkting.
Want wie niet kan delen kan ook niet….. inderdaad. Reden waarom initiatieven als het Holland Aviation House en het werk van het College van Belanghebbenden Luchtvaartonderwijs van harte te steunen.
2. Innovatie? Ja natuurlijk, maar vooral bestuurlijke innovatie. Op naar bestuurlijke slagkracht. En vooral naar gezamenlijke slagkracht. Tijdens het DAG Symposium op 25 november kwamen al zo duidelijk de voordelen over het voetlicht van “collaborative decision making”. Innovatie dus, in de hoop dat we niet alleen….. ehh… dat ene doen, maar ook poetsen.
3. En duurzaamheid? Natuurlijk duurzaamheid. Maar ook duurzame concurrentiekracht in een “level playing field” en duurzame positieve bedrijfsresultaten zodat de luchtvaartsector sneller de nodige investeringen kan doen voor de instandhouding van onze planeet.
4. Inspiratie? Nou en of! En laten we vooral de jeugd blijven inspireren. Het Fokker van den Berch van Heemstede Luchtvaartfonds zal in mei 2011 opnieuw de Nationale Luchtvaartprijs van 30.000 euro uitreiken. Volg vooral de ontwikkelingen op de website!